Çocuk Edebiyatı

Çocuk Edebiyatı

Çocuk edebiyatı, 15 yaş altı çocuklar için konuları, karakterleri ve kullanılan dil özelleştirilerek hazırlanan edebi eserlerin oluşturduğu edebiyat koludur.

Anton Çehov gibi edebiyat dünyasının önemli bazı isimleri bu kavramın bir edebiyat türü olarak ele alınamayacağını, yalnızca 'doz' olarak edebi vurgunun hafifletilerek sunulduğunu vurgulamakta ve bu tartışma sürmektedir. Edebiyatın dozunun hafifleştirilmesine Türk edebiyatından örnek olarak Ömer Seyfettin, Kemalettin Tuğcu eserleri ya da Yaşar Kemal, Aziz Nesin gibi yazarların çocuk öyküleri gösterilebilir.

Akademik olarak net bir tanımı olmasa da, çocuklara yönelik edebi ürünler yeni bir sektör yaratmış; böylece, çocuk edebiyatı, bir edebiyat türü olarak kabul edilmeye başlanmıştır.

Çocuklara yönelik edebi eserleriyle dünya çapında en önemli isimlerden biri olan Enid Blyton, aynı zamanda yapıtları başka dillere en çok çevrilen İngiliz yazarlardan biridir. Bu durum da, çocuk edebiyatına dünya çapında gösterilen büyük ilginin bir kanıtıdır.

Türkiye'de, özellikle Yalvaç Ural ile öne çıkan çocuk dergiciliği ve Gülten Dayıoğlu gibi kimi yazarların roman ve öyküleri, bu alanın önemli eserlerinden sayılır.

Çoğu zaman bu edebiyat türü içinde değerlendirilen masallar ise, akademik edebiyat tanımı içinde kesinlikle ayrı bir türdür ve çocuk edebiyatı içinde değerlendirilmez.

Türk Çocuk Edebiyatı Yazarları

Aslı Der
Aytül Akal
Cahit Zarifoğlu
Eflâtun Cem Güney
Fatih Erdoğan
Fazıl Hüsnü Dağlarca
Gülten Dayıoğlu
İpek Ongun
İsmet Bertan
Kemalettin Tuğcu
Mavisel Yener
Mevlâna İdris Zengin
Mustafa Ruhi Şirin
Muzaffer İzgü
Nur İçözü
Ömer Seyfettin
Pakize Özcan
Rıfat Ilgaz
Serpil Ural
Sevim AK
Seza Kutlar Aksoy
Tarık Dursun K.
Ümit Öğmel
Üzeyir Gündüz
Yalvaç Ural
Yeşim Saygın Armutak

"http://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ocuk_edebiyat%C 4%B1"'dan alındı






ÇOCUK EDEBİYATI

2-14 yaş çocuklarının hayali duygu ve düşüncelerine yönelik sözlü ve yazılı tüm eserleri içine alır.

Okul öncesi dönem çocuk edebiyatının genel hedefleri
1. Çocukların ruhsal ihtiyaçlarını karşılamak, güven, sevgi, sevilme, sevme, öğrenme, bir gruba ait olma, oyun, değişiklik ve estetiklik gibi ruhsal ihtiyaçlar

2. Çocukların değişik yaşlarda ilgi duydukları konuları göz önüne almak

3. Çocukların alıcı ve ifade edici dil gelişimlerine katkıda bulunmak

4. Çocuğun algı gelişimini desteklemek (görsel,işitsel ,dokunsal algı )

5. Sosyal ve duygusal gelişimlerini desteklemek

6. Çocuğun zihinsel gelişimini katkıda bulunurken kavram gelişimini desteklemek

7. Çocuğa ilk kitap sevgisini aşılamak

8. Çocuğa ilk edebi ve estetik değerleri vermek

9. Çocukların gelişmekte olan iç ve dış dünyalarına katkıda bulunmak

10. Çocukları yaşam gerçeklerine hazırlamak

11. Çocukların yaratıcı güçlerini ,harekete geçirmek

12. Dinleme yeteneğini geliştirmek

13. Eleştiri yeteneğini geliştirmek

14. Kitabın eğlence ve bilgi kaynağı olduğunu öğretebilmek

15. İyi çocuk kitabı kavramını verilen uygun örneklerle kazandırmak

16. Çocuk kitaplarının türlerini tanıtmak

17. Çocuklara uygun fiziksel özelliklerde kitaplar sunmak

18. Hikaye ve masalları, kitap,renkli resimler,kukla, gölge oyunu, pandomim, çubuk figürler sembolleri gibi yöntemlerle anlatabilmek

19. Çocuklara uygulanan eğitim programlarını destekleyici özelliklere sahip kitaplar verebilmek

Çocuk edebiyatının çocuğa kazandırdıkları :
1. Basit eğlence için,
2. Mevcut durumlardan kaçmak için,
3. Hayal gücünü harekete geçirmek için,
4. Kendilerini anlamalarını sağlamak için,
5. Diğerlerini anlamalarını sağlamak için,
6. Dilinin doğasını anlamalarını sağlamak için,
- Dil gelişimini 2’ye ayırıyoruz. Alıcı ve ifade edici dil gelişimi .Çocuğun alıcı ve ifade edici dil gelişimi desteklenir,kelime haznesi zenginleşir.-
7. Diğer zamanları ve yerleri öğrenmek,
8. Bilgiyi araştırmak için,



Çocuk edebiyatı hakkındaki yanlış düşünceler:
1. Çocukluk döneminin insan yaşamında kısa bir yer tuttuğu bu nedenle de çocukluk tecrübelerinin önemsiz olduğu düşünülmüştür. Oysa bugün çeşitli etki ve biçimlendirmelere en yatkın olan bu devrenin kısalığından ötürü kötü eserlerle kaydedilmemesi gereken bir dönem olduğu bilinmektedir.

2. Bazı yetişkinler çocuk kitabını yetişkinlere hitap eden temanın basit biçimde ele alınmış baskısı olması gerektiğine inanırlar. Bu görüş çocuğu kendine özgü dünyası olan bir varlıktan çok minik bir yetişkin olarak kabul eder.

3. Çocuk edebiyatının yetişkin edebiyatından farklı olduğu düşünülmektedir. Onlara göre kitabın edebi yanından çok ahlaki ve eğitici yönü önemlidir. Halbuki çocuk edebiyatı diğer edebiyat türlerinden ayrılamaz . Aynı değer yargılarından geçer. İyi bir çocuk kitabının sadece eğitici ve ahlaki değerler vermesi yeterli değildir. Edebi temelleri oluşturması da beklenir.
Demek ki iyi bir çocuk kitabı çocuğun ilgi ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılayan fakat her şeyden önce çocuğun zevkle okuduğu eserdir.

1932 yılında Paul Hazard iyi bir çocuk kitabının nasıl olacağı hakkında bazı prensipler ileri sürmüştür.

1. İyi bir eser sanatını ruhuna sadık kalmalı bilgileri doğru vermeli ,sade olmalıdır. Çocuklarda hayat boyu sürecek okuma arzusu uyandırmalıdır.

2. İyi bir kitabın çocukların seveceği biçimde resimleri bulunmalı, resimler çocuklara huzur ve mutluluk vermelidir.

3. İyi eserler çocuklara aşırı duyarlı değil ,hassas ve uyanık yapmalıdır. İyi eserler çocuklara doğada ve insanlarda var olan hiçbir şeyi küçümsememeyi öğretir.

4. İyi eserler oyununun yüksek değerine saygı gösteren eserlerdir. Bilgi veren kitaplar örtbas edilmeye çalışılmış ,gramer ya da fen kitapları olmamalıdır. Tersine bu bilgileri açıkça çocuğun ruhuna akıtacak , ileride gelişecek tohumu ekecek eserler olmalıdır.

5. İyi eserler gerçek ahlak kurallarını taşırlar. Fedakarlık, sadakat dolu bir sevginin sonunda ödülünü aldığı kıskançlık, çekememezlik ve aç gözlülüğün ne kadar çirkin ve değersiz olduğunu gösterirler.

Çocuk edebiyatında çeşitlilik:
1. Tür bakımından
2. Biçim bakımından
3. Konu bakımından
4. Okuyucu bakımından

Tür bakımından;
a)masallar
b)biyografiler
c)müracaat eserleri
d)şiirler ve fen kitapları
e)roman ve hikayeler
f)tiyatro eserleri
g)çizgi romanlar
h)resimli kitaplar

Biçim bakımından;
Her kitabın kendine özgü bir biçimi vardır. Her kitap türünün özelliğine, okuyucunun düzeyine göre farklılık gösterebilir. Kitaplardaki biçim yönünden farklılıklar boy ,şekil ve resimlendirme özellikleridir.

Kitaplar dikdörtgen, küçük ,kare,minyatür,iki kucak boyunda olurlar. Resimleri renkli veya siyah beyazdır. Bazıları fotoğraflıdır.

Konu bakımından:
Çocuğun doğumundan ölümüne kadar her türlü konuyu kapsıyor. Sevgi,ölüm,doğum , fedakarlık gibi.



Dünyada Çocuk Edebiyatının Tarihçesi:
Batı dünyasında çocuk edebiyatı ninniler ve büyükler tarafından anlatılan masallarla başlar. Eski zamanlarda hiç kitap yoktu. Kabilelerdeki hikaye anlatıcıları kültürün, adetlerin, değerlerin ve tarihin birer koruyucusuydular. Hikaye anlatma asırlar boyunca bir nesilden diğerine bir toplumun geleneklerini ve inanışlarını aktarmanın temel yöntemi olmuştur. O devirlerde anlatılan hikayeler aslında büyükler içindi. Ama çocuklar da bunları dinleyip kendilerine uygun olanları benimserlerdi.

Daha sonraları halk ozanları bu hikayeleri derleyip, toplumdan topluma taşıdılar. Balat yani şarkıyla hikaye anlatma, destan, epik gibi halk masalı türleri de böyle oluşmuştur. 15. yüzyılda İngiliz matbacı Caxton ilk defa büyükler için küçük cep masalları basmıştır. Heyecan ve macera içeren bu kitapları İngiliz toplumunun halk tabakası okumaktaydı. Üst kesim ise Horn Book adı verilen ve boynuzdan yapılmış koruyucuların içine yerleştirilmiş bakır levhalardan oluşan kitapları okuyorlardı.

18. yüzyıla gelinceye kadar İngiltere'de aşırı dinci bir akım olan Quakerizm vardı. Bu akım çocukların son derece sıkı bir disiplinle yetişmesini savunuyordu. Çocuklar için hazırlanmış kitaplar daha çok İncil'den kaynaklanan kitaplardı ve hikayelerin sonu hep ölümle bitiyordu. Bu çocuk kitapları karamsarlık ve dindarlık aşılıyordu.

Bu sıralarda Fransa'da Charles Pearault 14. Lui döneminde çocuk kitaplarının babası olarak anılmaktaydı. Halk ağzında dolaşan masalları toplayıp, kısaltarak çocuklar için 1697 yılında basmıştır. Bunların içinde "Kül Kedisi", "Parmak Çocuk", "Mavi Sakal", "Kırmızı Başlıklı Kız", "Çizmeli Kedi", Uyuyan Güzel" gibi eserler vardır. Böylece ilk kez Fransız çocukların kendilerine ait kitapları olmuştur.

Bu kitaplar önce İngiltere'de sonra da Almanya'da basıldılar. İngiltere'de bunları John Newberry İngilizce'ye çevirip , 1727 yılında "Tales of Matter Goose" adı altında yayınladı. Gerek İngiltere'de gerekse Fransa'da çocuklar için yazılan kitaplar bu dönemden sonra artış gösterdi.

Daha sonra kitaplar bildiğimiz gibi basılmaya ve ciltlenmeye başlamıştır. Çocuklar Daniel Defoe'nun Robinson Crusoe'su ve Jonathan Swift"in Gulliver'in Gezileri gibi yetişkin kitaplarını benimsemişlerdir. 1744 yılına kadar John Newbery"nin "A little Pretty Pocket book" isimli kitabı yayınlandı (Küçük Şirin Cep Kitabı). 18. yüzyılın ikinci yarısında Sarah Trimer ve diğer yazarlar başlamış olan bu öğretici, eğitici geleneği sürdürdüler.

Çocuk kitapları sözel geleneklerden beslenen ve derlenerek bir araya getirilen hikayelerdir. Ayrıca Joseph Jacobs tarafından kayda geçirilerek korunan İngiliz masallarının yanısıra Grimm Kardeşler tarafından derlenmiş olan Alman hikayeleri de mevcuttur. 19. yüzyılda İngiliz Edward Lear tekerleme türü şiirlerden oluşan "Book of Non Sense" isimli bir kitap yazdı. Çocuk edebiyatına neşe ve yaşama sevinci getiren bu kitap çok tutulmuştur.

Çocuk kitaplarındaki gelişme 19. yüzyıla kadar yavaş olmuştur. Bu dönemde düşünceleri yaygınlaşan J.J Rousseau'nun eğitim teorisi yanlış anlaşılmış ve pek çok didaktik içerikli eser ortaya çıkmıştır. 19 yüzyılda çocuk kitaplarının konuları genişletilmiştir. Loise May Alcott'un "Küçük Kadınlar"ı aile hikayelerini popüler hale getirmiştir. Robert Louisse Stevenson'un "Define Adası" da aynı etkiyi macera hikayeleri açısından yaratmıştır. 20 yüzyılın başlamasından hemen önceleri Anna Swell'in "Siyah İnci" gibi hayvan hikayeleri ve Lewis Carroll'un "Alice Harikalar Diyarında" gibi fantazileri o güne değin varolan kitap türlerini genişletmiştir.

19. yüzyıl sonlarına doğru özellikle küçük çocuklar için yazılan dergiler ortaya çıkmaya başladı. Çocuklar için yazılanların öğretici olmak zorunda olmadığına inanan Mary Mapes Dadge "St Nicholas" isimli derginin editörlüğünü yapmıştır. 20. yüzyıl başlarında Lucy Sprague Mitchell'in "The Here and Now Story Book" isimli kitabı ile yetişkinler ilk defa çocukların küçük yetişkinler değil başka varlıklar olduğu fikriyle karşılaştılar. Bu dönemde çocuk edebiyatındaki çeşitlilik genişlemeye devam etmistir. Bu yüzyılın başlarında C.B Falls'un ABC isimli kitabının resimleri kaliteli ağaç oyma tekniğinin örneklerini içeriyordu ve yeni gelişen teknoloji olanaklar resimli kitaplara yönelişi kolaylaştırıyordu.

Rudyard Kipling çocuklar için mizahın önemli olduğunu düşünüyordu. 1902'de yayınlanan "Just so Stories" adli kitabı bugün de popülerdir. Beatrice Potter aynı yıl "The Story of Petter Rabbit" isimli kitabıyla edebiyata hayvan öykülerini sokmuştur. O zamandan itibaren de hayvan hikayeleri çocuklarin en sevdigi tür olmuştur. Daha sonra dünyanın tüm ülkelerinde çocuk edebiyatı örnekleri her gün biraz daha gelişerek ve artarak yayınlanmaya başlamıştır.



Türkiye'de Çocuk Edebiyatının Tarihçesi
Türkiye'de çocuk edebiyatının gelişimi, dünyadaki edebiyatın gelişimiyle yakından ilgilidir. Tanzimat dönemi Türk çocuk edebiyatının da başlangıcı sayılabilir (1839). Tanzimat'tan önce sözlü edebiyat türü hakimdi. Bunlardan masal, bilmece, tekerleme, atasözleri, Nasreddin Hoca fıkraları daha çok evlerde, Karagöz ve Meddah biçimleri de kamusal alanlarda çocukların eğitim ve eğlencesine sunulurdu.

Tanzimat döneminde Kayserili Dr. Rüştü'nün 1859 yılında yazmış olduğu "Nuhbe-tül Etfal" isimli Arapça alfabe kitabının arkasında çocukları eğlendirmek amacıyla yazılmış olan çocuk hikayeleri, fabl çevirileri, kısa hayvan öyküleri vardı. 1869 yılında Mümeyyiz adlı derginin her sayısı ayrı renk kağıt üzerine basılmıştır. Bu dergide çocuklar için bilmeceler ve dizi romanlar mevcuttu.

Ahmet Mithat'ın "Hace-i Evvel" ve "Kıssadan Hisse" isimli kitaplarını bazılari ilk çocuk kitapları sayarlar (1871). Bu kitaplar çocukları eğlendirmek amacıyla yazılmıştır. 1883'de Çaylak Tevfik Nasreddin Hoca fıkralarını toplamıştır. Ne var ki o dönemde yazılı çocuk edebiyatı olarak fazla bir şey yoktu. Sair Nebi'nin "Hayriyye" ve Sümbülzade Vehbi'nin "Lütfiyye" isimli eserleri tamamiyle didaktik biçimde ve şiir şeklindeydiler. Bu eserler büyüklere göre olduğu için çocuk edebiyatına girmemişlerdir.

Türkiye'nin ilk çocuk kitapları Tanzimat dönemi yazarlarından Şinasi, Recaizade Ekrem ve Ahmet Mithat tarafından Fransızcadan çevrilen kısa şiirler ve hayvan hikayeleridir. Ziya Pasa J.J.Roussea'niu "Emile" isimli eserini çocuklar için tercüme etmiştir. Bu arada Recaizade Ekrem ve Muallim Naci sırasıyla "Tefekkür" ve "Ömer'in Çocukluğu" isimli özgün eserleri çocuklar için yayınlamışlardır. Yusuf Kamil Paşa Fenelon'dan yaptığı çevirileri "Tercüme-i Telemak" (1862) isimli eserinde yayınlarken, Vakanuvis Lütfü Daniel Defoe'nun "Robinson Crusoe" isimli eserini, Mahmut Nedim Jonathan Swift'in "Gulliver'in Gezileri" adlı kitapları ve Mehmet Emin de Jules Verne'in "Merkezi Arza Seyahat" ve "Balonda Beş Hafta Seyahat" adlı romanlarını çevirmiştir.

Bütün bu yapıtlar 9 yaş ve üzeri çocuklar için yazılmıştır. Daha sonra pek çok yazar ve şair de çocuklar için kitap yazmaya başladılar. Bunlar arasında Ahmet Rasim, Ahmet Mithat, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Tevfik Fikret, Ali Ekrem Bolayır, İbrahim Alaattin Gövsa, Ali Ulvi Elöve ve Aka Gündüz sayılabilir. Cumhuriyetin ilanından sonra harf devrimi ile yeni bir dönem başlamış ve kitaplar yeni harfler ile tekrar basılmıştır. Çocuk kitaplarında önde gelen isimler Reşat Nuri Gültekin, Mahmut Yesari, Peyami Safa, Abdullah Ziya Kazanoğlu, Ragıp Çalapala, Kemalettin Tuğcu gibi yazarlardır.

Tanzimattan 1940 yılına kadar çocuk kitapları sayısında fazla bir artış görülmez. Çocuk Esirgeme Kurumu 1943-46 yılları arasında çoğu çeviri olmak üzere yüzden fazla değişik kitap bastırtmıştır. 1952'den sonra yazılan eserlerde toplumsal içerikli hikaye ve romanların yer aldığı görülür. 1950 yılından itibaren bazı okul ve kütüphanelerde çocuk kitabı haftaları ve sergiler düzenlenmeye başlandı. Eflatun Cem Güney "Açıl Sofram Açıl" ve "Dede Korkut Masalları" ile çeşitli ödüller almıştır. 1964 yılında Vala Nurettin ve Nihal Karamanagralı'nın yazdığı "Korkusuz Murat" Doğan Kardeş Ödülü almıştır.

Aynı dönemde Orhan Veli Kanık La Fontaine çevirileri ve Nasreddin hoca fıkralarını akıcı bir dille kaleme alır. Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın şiir kitabı "Çocuk ve Allah" "Açıl Sofram Açıl", "Balina ile Mandalina", "Okumayı Seven Ayı" ve "Yaramaz Sözcükler"i, Aziz Nesin'in "Şimdiki Çocuklar Harika", "Üç Karagöz Oyunu", "Pıtlatan Bal" adlı eserleri çocuklara hitap eden ve bu dönemde yazılmış eserlerdir. Cahit Uçuk "Kırmızı Mantarlar "(1943), "Üç Masal" (1944), "Türk Çocuğuna Masallar" (1946), "Ateş Gözlü Dev" (1946) ve "Kurnaz Tilki "(1946), adlı eserleri yazmış ve "Türk İkizleri "adlı eseri ile Hans Christian Andersen ödülü almıştır. Mümtaz Zeki Taşkın tiyatro eserlerinin yanısıra "Çocuklarımıza Resimli Şiirler" (1959), "Çitlenbik Kız" (1975) ve "Çocuklara Kahramanlık Hikayeleri" adlı eserleri yayınlanmıştır.

1960 yılında TDK ve Kültür Bakanlığı çeşitli yarışmalar düzenledi. Rıfat Ilgaz "Hababam Sınıfı", "Küçük Çekmece Okyanusu" ve "Cankurtaran Yılmaz"ı yazmıştır. Mehmet Seyda roman ve hikaye türünde "Bir gün Büyüyeceksin", "Şeytan Çekiçleri", "Çikolata" ve "Düşleme Oyunu"nu yazmıştır.
Yazarlarımız bu yıllarda çocuk kitapları alanına önem verip, öykü, roman, şiir yazmaya başlamışlarsa da pek azı başarılı olmuştur. 1966'dan başlayarak çocuk kitaplarında gelişme görülür. Talip Apaydın "Toprağa Basınca", "Dağdaki Kaynak", "Elif Kızın Elleri", Gülten Dayıoğlu "Fadiş", "Dört Kardeştiler", "Suna'nın Serçeleri" ve "Yurdumu Özledim"i yazmıştır. 1970'lerden sonra çocuk edebiyatı hareketlenmiş ve çeviriler artmıştır.

1966-67 yıllarında "Ayşegül ve Ayşecik" dizisi Türkiye'ye gelene kadar resimli kitap hiç yoktu. Sadece Amerikan Board Neşriyat Dairesi (Red House) 1961 yayınları ile bu türde eserler veriyordu. İçerik açısından başarılı olanlar fiziksel ve resimleme yönünden başarılı olamıyorlardı. Bu tercümelerin çoğu toplumumuza uymuyordu. Can Göknil'in "Kirpi Masalı" ilk resimli çocuk kitabımızdır.
http://www.benimblog.com/alisahin/77...%DDTES%DD.html



Türkiye'de Çocuk Kitaplarının Gelişimi
http://www.benimblog.com/alisahin/6635/T%FCrkiye%2 6%2339%3Bde+%C7ocuk+Kitaplar%FDn%FDn+Geli%FEimi+Hu lusi+Ge%E7gel.html


ÇOCUK VE GENÇLİK YAZINININ NERESİNDEYİZ?
http://www.benimblog.com/alisahin/33333/%C7OCUK+VE +GEN%C7L%DDK+YAZINININ+NERES%DDNDEY%DDZ%3F+M.+SADI K+ASLANKARA.html



'Çocuk edebiyatının temel işlevi' üzerine


"Çocuk ve Edebiyat"ı, "Çocuklar için yazıyorum" diyerek; öğütler veren, kendi anılarını anlatan, çocuk kültüründen çok uzak, yaptıkları işin sorumluluğunun farkında olamayan pek çok çocuk kitabı yazarının, yayınevi sahibinin ve böylesi yapıtlara ödül veren jüri üyelerinin de okuması çok gerekli.


Nevzat Süer SEZGİN

Artık tüm çevrelerin kabul ettiği gibi, günümüzde eğitimin ve öğretimin amacı; temel eğitim çağındaki çocuklarda, yaşamın kesintisiz bir 'öğrenme süreci' olduğu bilincini geliştirmektir. Bu amaçla yapılan bütün programlar, yaratılan tüm yöntem ve teknikler çocuklarda ; 'öğrenmeyi öğrenme', 'düşünmeyi öğrenme', 'sorun çözmeyi öğrenme', 'sağlıklı iletişim becerileri kazanma', 'teknolojiyi kullanma becerileri edinme', 'sorgulama araştırma beceri'leri kazandırmak amacıyla gündemimize girmektedir.

Okulöncesi çağdan ilköğretimin sonuna kadar olan süreçte, çocuklara sunduğumuz en belirgin gelişim aracı kitaplardır. Otuz iki yıllık meslek yaşamımda yalnızca 'çocuk gelişimi ve eğitim' hakkında yazılmış olanları değil, çocuk yazını üzerine yapılmış bütün çalışmaları da olabildiğince izlemeye ve yararlanmaya çalıştım. Mesleğim gereği çocuğa sunulan dilin -onun tüm boyutlarda- sağlıklı bir gelişim oluşturabilmesini çok önemsiyorum. Batı kültürüyle tanıştığımız Tanzimat'tan beri çocuklar ve yazın ilişkisi hakkında eğitimcilere, annelere, babalara ışık tutabilecek eser sayısı ne yazık ki parmakla sayılabilecek kadar azdır.

Son yıllarda Gülçin Alpöge'nin, Selahattin Dilidüzgün'ün, Necati Dönmez'in, Servet Bal ve Nergis Güven'in, Cahit Kavcar'ın, Ferkan Oğuztan'ın, Zehra İpşiroğlu'nun, Nazan İpşiroğlu'nun, Emin Özdemir'in ve M. Ruhi Şirin'in yapıtları bizlere ışık tuttu. Ayrıca Çocuk Edebiyatı'yla ilgili olarak sempozyumlar, seminerler düzenlenmeye, dergilerde -ara sıra da olsa- güzel yazılar yayımlanmaya başladı.

Çocuk gelişiminde dilin öneminin fark edilip araştırma ve çalışmalar yapılması, bunların kitaplaşması da bu zamana rastlar. Edebiyatla çocuk ilişkisi konusunda ise, ilk yardımcılarımız Atalay Yörükoğlu ve Haluk Yavuzer olmuştu. Şimdi kaynaklara baktığımızda onların adlarının yanında, yeni yeni adlar bulmaya başladık.

Çocuk gelişimi hakkında yazanların çoğalması, kaynakların zenginleşmesi elbette çok sevinilecek bir şey. Bu geç kalmış gelişme, biz eğitimcileri çok sevindiriyor. Ayrıca beni çok mutlu ediyor ve gelecek günlere umutla bakmama neden oluyor. Ancak, çocukla birlikte yaşamını sürdüren yetişkinlere, (bütünsel bir biçimde) çocuk yazınının, çocuk gelişimine etkilerini açık açık anlatan, somut eserlere de çok sık rastlayamadık. Arada bir rastladığımız güzel eserlerden biri var elimde.


Bu eserin yazarı, Doç.Dr Sedat Sever sunuş yazısında:


ANA ÖZELLİKLER...

"Yazınsal nitelikli çocuk kitapları, okuruna sanatsal bir etkileşim ortamı yaratır; duygu ve düşünce boyutu olan dengeli insanın yetiştirilmesinde sorumluluk üstlenir. Okul türü öğrenmelere, estetik nitelikli iletileriyle katkı sağlar, bu öğrenmelerin içselleştirilmesi için sezinletici bir uyaran olur" diyor. "Yazınsal nitelikli çocuk Kitapları"nın ana özellikleri bu tümcede gizlenmiş adeta.

Üç temel bölümden oluşuyor "ÇOCUK ve EDEBİYAT". Ayrıca kullanılan sıcacık dille, bir bilimsel çalışma kitabı olmasından öte, candan, sevecen bir rehber de oluyor okuyanlara. Sizi elinizden tutuyor ve hiç çekiştirmeden hem çocuk dünyasına, hem de edebiyatın insan yaşamındaki değerini bir kez daha anımsayıp, önemsemeye doğru götürüyor. Gerçekten kitabın dili öylesine içten ve öylesine yanı başınızdaki, kitabı bitirdiğinizde, kendinizi yeni bir dost bulmuş gibi hissediyorsunuz. Ve bu yeni dosta sevgiyle seslenmek gereksinimi duyuyorsunuz.

Üç bölümden oluşan kitabın birinci bölümünde 'Edebiyat ve yaşam', 'Çocuk edebiyatı', Çocuk edebiyatının temel işlevi', 'Çocuk ve kitap etkileşiminde ilk adımlar', 'Kitaplar çocuklara nasıl seslenmelidir?', 'Okuma kültürü edinme sürecinde çocuk kitaplarının işlevi' gibi konularda, edebiyatın yaşamla ilişkisini irdeliyor.Yaşamın en belirleyici sürecinin (çocukluğun), okuma ve kitapla ilişkisini çarpıcı bir biçimde ve etkileyici bir dille sergiliyor.

Bilgi toplumu, bilişim toplumu vb. sıfatlarla tanımlanan günümüz dünyasında çocuklarımıza evrensel okur- yazarlık becerisi kazandırmanın yolunun çocuk kültürünü tanımaktan geçtiğini söylüyor ve söylediklerini, Emin Özdemir, Gürsel Aytaç, J. Rebecca Luckens, Akşit Göktürk, Selahattin Dilidizgin, Mustafa Ruhi Şirin, Ferhan Oğuzkan, Haluk Yavuzer gibi yazarlardan yaptığı alıntılarla da besliyor. İkinci bölümde; çocuk kitaplarının, çocuğun gelişim sürecindeki yeri, dil ve bilişsel gelişim ile, kişilik gelişiminin özellikleri araştırılıyor. Bu araştırma toplumsal gelişim boyutlarında ayrı ayrı irdelenerek geniş bir perspektifte anlatılıyor. Her gelişim boyutunun genel özellikleri yaş gruplarına göre sistematize edilerek, uygulama ve kitap önerileriyle konu, somut bir biçime getiriliyor.


Yazar bu bölümde ayrıca yaş grupları 2/3, 3/4, 4/5, 5/6, 6/8, 8/10 ve 10-12 yaş ile üstü dönemler biçiminde sınıflandırıyor. Her yaş döneminin ayrı özellikler taşıdığı göz önüne alınacak olursa yazarın, isabetli bir sınıflandırma yaptığını anlıyoruz. Dil gelişiminin diğer gelişim boyutlarıyla ilişkileri, paralellikleri ve karşılıklı etkileşimleri ayrı ayrı ele alınıyor ve bunlar "Bütünsel eğitim anlayışı"na uygun bir biçimde irdeleniyor. Sonra da, yaşama çok kolay geçirilebilecek öneriler halinde sunuluyor okura, doğal olarak yararlanmak isteyenlere. Bence bu bölüm, kitabın belkemiğini oluşturan bir bölüm. Çünkü çocuğun; bebeklikten ergenliğe kadar geçirdiği süreçte, yazınla olan ilişkisi ele alınıyor, bunun önemi vurgulanıyor, bu konuda örnekler veriliyor ve böylesine zor ve karmaşık bir konu sistematik bir biçimde ve çok kolay anlaşılır bir dille okura sunuluyor.


Yazar, sorunlarıyla baş edebilen, yaratıcı, mutlu, yurtsever ve evrensel niteliklerle donanmış birey eğitiminden sıkça söz ettiğimiz bugünlerde; biz yetişkinlerin asgari bilgilere sahip olmadan çocuklara yönelik hiçbir işe kalkışmamamız gerektiğini de hissettiriyor. Eser bittiğinde, "KİTAP" kavramının çocuk gelişimindeki etkileri elle tutulurcasına somutlaşıyor.


Bu etkiler öyle güzel vurgulanıyor ki, biz yetişkinler, sorumluluğumuzun büyüklüğünü tam anlamıyla algılayabiliyoruz.Üçüncü bölüm; 'Karakter', 'Konu', 'İleti', 'Resim', 'Dil' ve ' Anlatım' alt başlıklarıyla sunuluyor. Bu başlıkların içerdiği bilgiler çocuk edebiyatının dayanması gereken temel ilkeler içerisinde anlatılmış ve kitabın sistematiğine uygun biçimde açıklanmış. Ayrıca bu bölümde yine yaş grubu özellikleri belirtilerek, her alt başlık örneklerle süslenmiş. Örnek olarak seçilen anlatı, manzume, resim ile çizgilerin, çocuk kültürünün yetişkin kültüründen farklı yanlarını somut bir biçimde vurguladığını belirtmemiz gerekir. Resimlerin baskıları çok güzel. 73 yerli ve yabancı kaynağın, yazar, eser, yer ve yayınevi adlarının kitaba eklenmesiyle geniş bir 'kaynakça' bölümü oluşmuş. Bu zengin kaynakça bile, "Çocuk ve Edebiyat"ın büyük bir emek mahsulü olduğunu belgeliyor.


ÇOCUK KİTAPLARINA YAKLAŞIM

Hasan Ali Yücel, Janosh, Mavisel Yener, Yalvaç Ural, Necdet Neydim, Moruimi, Gülten Dayıoğlu, Muzaffer İzgü, Aytül Akal, Fatih Erdoğan, Ayla Çınaroğlu ve adlarını anamadığım öteki yazarların 193 kitabına göndermeler yapılması ise, verilen emeği ve okunmasının yararlarının altını bir kez daha çizmemi gerektiriyor. "Çocuk ve Edebiyat" kitabı çocuklarımızın eğitiminde analitik, sistematik ve bütünsel yaklaşımın önemini vurgulaması açısından ise türünün ilk örneği ve eğitim dünyası için okunması gerekli bir yapıt.


"Çocuk ve Edebiyat"ı, "Çocuklar için yazıyorum" diyerek; öğütler veren, kendi anılarını anlatan, çocuk kültüründen çok uzak, yaptıkları işin sorumluluğunun farkında olamayan pek çok çocuk kitabı yazarının, yayınevi sahibinin ve böylesi yapıtlara ödül veren jüri üyelerinin de okuması bence çok gerekli.


"Çocuk ve Edebiyat" ayrıca, çocukların ilk ve asıl öğretmenlerinin ana-babaları olduğu gerçeğinden yola çıkıldığında, temel eğitim çağında çocuğu olan tüm ebeveynlerin okuması gerekli bir yapıt. Akıcı, duru ve anlaşılabilir bir üslupla yazılmış olması geniş kitlelerin ilgisini kolaylıkla çekebileceğine olan inancımı pekiştiriyor.Sayın Sedat Sever'in, Çocuk ve edebiyat ilişkisinde; cinsel kimlik gelişimini de, aynı sistematik yaklaşımla irdeleyerek kitabının yeni baskılarına koymasını gönülden diler, bu yapıtının da en kısa zamanda, geniş bir okur kitlesine ulaşacağını umduğumu belirtmek isterim. (e-posta: nevzatsuermynet.com)Çocuk ve Edebiyat/ Doç. Dr. Sedat Sever/ Kök Yayıncılık/ 208 sayfa, 3 Bölüm, 2003 Ankara


Cumhuriyet Kitap, 14.07.2005
http://site.mynet.com/bariscanogul/index/id2.htm

Yorum Yaz